Zaćmienie słońca 2009

Podczas zaćmienia całkowitego fotosfera Słońca pozostaje całkowicie zasłonięta przez Księżyc. Można dostrzec wówczas zewnętrzną atmosferę, czyli koronę Słońca. Gdy fotosfera zaczyna się znów wyłaniać Słońce przez moment przedstawia przepiękny widok przypominając pierścień z brylantem.

W starożytnym świecie zaćmienia Słońca wzbudzały przerażenie, trwogę i panikę, choć kapłani i uczeni potrafili je dokładnie przewidzieć. Peruwiańczycy wierzyli, że zaćmienie Słońca ściśle powiązane jest z trzęsieniem Ziemi. Ułożenie Słońca, Księżyca i Ziemi w jednej linii może być przyczyną trzęsienia Ziemi. Skorupę tektoniczną Ziemi tworzy siedem płyt tektonicznych, które uderzają i trą o siebie. Ich granice nazywane są uskokami tektonicznymi. Wzajemne ułożenie Księżyca i Słońca względem uskoków tektonicznych ma zasadnicze znaczenie przy powstawaniu trzęsień Ziemi. Orbita okołoziemska Księżyca nie jest idealnie okrągła lecz eliptyczna. Perygeum to punkt najbliższego zbliżenia Księżyca do Ziemi, apogeum to największa odległość. W perygeum oddziaływanie Księżyca na Ziemię jest o 20 % większe niż a apogeum. Dziś Księżyc i Słońce na niebie wydają się mieć taką samą wielkość, dzięki czemu nasz satelita w czasie zaćmienia całkowicie zakrywa Słońce. Za 0,5 mld lat Księżyc znajdzie się tak daleko od Ziemi, że zaćmienia Słońca przejdą do historii.

Lista zaćmień Słońca (całkowitych i częściowych) od 1 roku n.e. do 3000 roku n.e.

zaćmienie częściowe – występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.

zaćmienie całkowite – występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony słonecznej. Na kilka chwil przed całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc powstaje przepiękne zjawisko nazywane poetycko “pierścień z diamentem”.

zaćmienie obrączkowe – zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy, podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego, obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.

zaćmienie hybrydowe – zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5% wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

Zaćmienie Słońca powstaje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią. Wówczas przesłania światło słoneczne, które dociera do Naszej planety. O dziwo w ciągu roku występuje co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej (np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857), czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002). Ostatnie zaobserwowane zaćmienie Słońca w Polsce nastąpiło 15 stycznia 2010 roku. Najbliższe częściowe zaćmienia Słońca widoczne z terenów Polski nastąpią 4 stycznia 2011 (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach rannych) oraz 20 marca 2015 roku (dość głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach przedpołudniowych). Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku. Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi, Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Obserwować będzie można jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.